Minh Họa Truyện Kiều – Phần Một

Vào khoảng năm 1988, sau giai đoạn soạn nhạc tình cảm là nhạc giao tình giữa con người và con người, nhạc xã hội là loại nhạc nối liền con người vào quê hương đất nước… tôi nghĩ rằng tôi phải soạn nhạc tâm linh là loại nhạc dẫn con người vào cõi tâm. Nếu nhạc tình cảm và nhạc xã hội (qua những hình thức như đoản khúc, chương khúc), phần nhiều là nhạc hiện thực thì nhạc tâm linh sẽ phải là nhạc siêu nhiên, siêu thực hay ẩn dụ (dưới những thể tài tổ khúc, trường khúc). Tôi khởi đầu bằng 10 Bài Rong Ca (1988), Bầy Chim Bỏ Xứ và Hồi Xứ (1990), 10 Bài Thiền Ca rồi Trường Ca Hàn Mặc Tử (1993).

Tới năm 1997-98, tôi bỗng có ý kiến táo bạo là phổ nhạc truyện thơ Đoạn Trường Tâm Thanh tức là truyên Kim Vân Kiều của cụ Nguyễn Du. Tôi cũng muốn kết thúc cuộc đời ca nhân khá dài của mình, bằng một nhạc phẩm lớn, mang cao vọng thăng hoa được con đường dân ca tôi đã chọn từ khi mới nhập cuộc đàn ca.

Tôi chọn Truyện Kiều của Nguyễn Du để làm tác phẩm cuối đời vì thi phẩm này tiêu biểu cho tâm thức Việt Nam trong khi tôi đã giã từ loại nhạc thế tục để đi vào loại nhạc tâm linh. Tôi còn muốn trung thành với lý tưởng điều hợp xã hội bằng âm nhạc cho nên tôi muốn dùng lời thơ vĩ đại của Tố Như và nét nhạc nhỏ nhoi của tôi để làm nơi tự tình cho những ai đã chót lìa nhau, đã chót xa nhau hơn nửa thế kỷ.

Trước hết, tôi đi thăm Trung Quốc, tới những nơi mà cụ Nguyễn Du có thể đã đi qua như Sông Tiền Đường, Hàng Châu, Liêu Dương, Lâm Truy v.v…

Vạn Lý Trường Thành

Tượng thời Hán

Sông Tiền Đường

Lục Hòa Tháp

Chùa cổ

Hàng Châu

Trở về Thị Trấn Giữa Đàng (Midway City CA), tôi dành nhiều ngày và đêm đọc lại Truyện Kiều. Rồi tôi quyết định Minh Họa Kiều của tôi, vì là on stage music nên sẽ gồm có nhiều cảnh trí (tableau musical) có thể trình diễn trên sân khấu :
a) theo sự tùy hứng chọn lọc, hoặc
b) theo trình tự của truyện Kiều, nghĩa là từ cảnh giáo đầu (prologue) tới cảnh Kiều du xuân, gặp mồ vô chủ gặp hồn ma Đạm Tiên, rồi gặp Kim Trọng trong Phần Một

Rồi tiến tới Phần Hai là cảnh hai người nhớ nhau, tìm nhau, gặp nhau tới cảnh trao đổi kỷ vật, thề bồi với nhau… cảnh Kiều đánh đàn cho Kim Trọng nghe và cảnh Kim Trọng được hung tin phải về Liễu Dương thọ tang.

Qua Phần Ba là cảnh gia biến gây nên bởi sự vu cáo của thằng bán tơ và cảnh một lũ sai nha tới nhà họ Vương lục soát, phá phách và cướp của, Kiều phải bán mình để có tiền chuộc cha. Rồi cảnh Kiều bị Mã Giám Sinh cưỡng hiếp trước khi trao Kiều cho Tú Bà…

Phần Bốn sẽ là những episodes gặp gỡ của Kiều với Thúc Sinh và Từ Hải…

Đoạn kết (epilogue) sẽ là việc Kiều gieo mình xuống sông Tiền Đường…

Tôi chỉ dùng một số câu thơ trong Đoạn Trường Tân Thanh để đưa ra bốn cảnh ngộ của Nàng Kiều. Nhạc phẩm phải được gọi là những bức minh họa — illustration nghĩa là hiển dương, làm tăng thêm vẻ đẹp sẵn có của thi phẩm, làm cho thơ có thêm mầu sắc, có thêm tầm vóc. Một ví dụ nhỏ là trong thơ, cụ Nguyễn Du chỉ có 6 chữ (hay 8 chữ) để tả cảnh hay tả tình như : Cỏ non xanh ngát chân trời hay Buồn trông cửa bể chiều hôm… thì bây giờ trong nhạc, tôi và con tôi là Duy Cường phải dùng giai điệu và hoà điệu để mô tả cái cánh đồng cỏ non của ngày Xuân ấy… hay tả nỗi buồn của Nàng Kiều trước lầu Ngưng Bích.

Về phần nhạc thuật, trong công việc đưa nhạc Việt Nam từ hình thức đơn điệu (monophonic) lên hình thức đa điệu (polyphonic) mà chúng tôi thử thách trong mười năm qua, bây giờ việc này mới tạm được coi như khá ổn thỏa. Đó là nhờ ở công phu của Duy Cường, trong gần hai năm, đã đi đi về về Việt Nam/USA… để lấy mẫu (sampling) hầu hết các âm thanh của nhạc cụ dân tộc rồi áp dụng vào nhạc phẩm Minh Họa Kiều này. Duy Cường còn thu thanh vài giọng ngâm rất cổ để cho vào tác phẩm cùng với những âm sắc của nhạc cụ dân tộc như đàn tranh, đàn nguyệt, đàn bầu, trống phách… hoà vào âm thanh của các nhạc cụ Tây Phương. Làm công việc giao hưởng gi
a lối ngâm xưa và lối hát bây giờ, giữa nhạc cụ cổ truyền và nhạc cụ tân thời, nhất là với khả năng phi thưòng của computer chúng tôi mời người nghe đi ngược dĩ vãng 200 năm rồi đi tới tương lai cũng 200 năm đang tới…

Phạm Duy và Duy Cường

Vì tự thấy mình đã cao tuổi, không có thời gian chờ đợi soạn đầy đủ bốn phần rồi mới cho thu thanh, tôi cho thực hiện ngay đoạn Giáo Đầu Phần Một của Minh Họa Kiều để ra mắt khán thính giả. Các đoạn này đã do những giọng hát của Ái Vân, Thái Hiền, Thái Thảo, Duy Quang và Tuấn Ngọc trình bày. Phần ngâm thơ do Thanh Ngoan (Hà Nội) và Ái Vân (San Jose) phụ trách.

Đối với tôi, Phần Một tương đối dễ soạn. Trước hết, theo truyền thống nhạc sân khấu, phải có đoạn giáo đầu với mục đích giới thiệu đầy đủ không gian (cánh đồng mùa Xuân), thời gian (Gia Tĩnh Triều Minh) và nhân vật (Vương Quan, Thúy Kiều, Thúy Vân).

Tới Episode Kiều Du Xuân với cảnh ba chị em Thúy Kiều, Thúy Vân, Vương Quan cùng đám đông đi tảo mộ, rồi Kiều gặp một nấm mồ vô chủ. Hỏi mộ của ai thì Vương Quan kể cho chị nghe cuộc đời của Đạm Tiên, vốn là một ca nhi nổi danh tài sắc một thời, làm say đắm biết bao nhiêu khách làng chơi, nhưng kiếp nàng là kiếp hồng nhan, kiếp mong manh, kiếp hoa nửa chừng xuân thoắt gẫy cành… chết đi rồi thì không còn ai nhớ tới nữa. Tôi cố tình nhấn mạnh tới “người khách lạ”, là một nhân vật rất hữu tình trong truyện Kiều.Thúy Kiều cảm thương người xấu số và tiên đoán được phận mình. Nàng đốt hương khấn vái người đã chết, rồi rút trâm vạch lên cây một bài thơ tặng cho người bạc mệnh.

Tột đỉnh của đoạn Kiều Du Xuân là đoạn hồn ma hiện ra. như để tạ tấm lòng tri kỷ của Nàng Kiều. Nhạc từ hiện thực chuyển qua siêu thực. Đạm Tiên đã xuất hiện rồi sẽ biến đi, khiến Kiều hồn thơ lai láng, lại vạch trên cây một bài thơ nữa…

Nhạc trình (marche melodique) xuống dần dần, êm ả dần dần để sẽ kết thúc với việc nàng Kiều gặp chàng Kim.

Như vậy, bố cục âm nhạc trong Phần Một của Minh Họa Truyện Kiều được chia ra ba hành điệu :
* Hành Điệu Một là những hành âm của cuộc du Xuân, khoan thai, trong sáng rồi cuốn nhanh như tiếng cười giòn giã, biểu hiện một thời Xuân của đời Kiều…
* Hành Điệu Hai là sự hoang mang, nghẹn ngào… biểu hiện những xúc động đầu đời về thân phận mình khi Kiều gặp hồn ma Đạm Tiên.
* Hành Điệu Ba là sự trở lại nhạc đề một, êm đềm tươi sáng… khi Kim Trọng xuất hiện ở cuối cuộc du Xuân.

Trong thi phẩm KIM VÂN KIỀU của Nguyễn Du do tôi phổ nhạc, đây là phần duy nhất có phong vị cuộc sống tươi vui trọn vẹn.


Vào chiều thứ Bảy ngày 19 tháng 4 năm 1997, tôi hân hạnh cho ra mắt một phần của bốn bức minh họa truyện Kiều bằng âm nhạc tại nhà tôi.
Thanh Tuệ, Doãn Quốc Sĩ…
Thái Thanh

Sau đó là việc tôi đi lưu diễn nhiều nơi trên thế giới với Phần Một của nhạc phẩm này. Đó là tại những thị trấn như Vancouver-CANADA, London- ENGLAND, Amsterdam-NETHERLAND, tại thành phố Saint Paul-MINNESOTA, Hamburg-GERMANY v.v…

Vancouver
London
Holland
Paris
Hamburg

Tags:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: