Vài nhận xét về Trường ca Hàn Mặc Tử

Nếu bạn hỏi tôi Trường ca nào của Phạm Duy là hay nhất, tôi xin trả lời là Trường ca Mẹ Việt Nam, nhưng nếu hỏi Trường ca nào độc đáo nhất thì đó chính là Trường ca Hàn Mặc Tử. Ngay từ lời thơ đã độc đáo rồi (trong thi đàn Việt Nam, thơ Hàn Mặc Tử nếu không đáng gọi là hay thì cũng không ai có thể viết được như ông!), lại được phối theo phong cách nhạc lạ lùng, lạ lùng ngay cả với những tác phẩm trước đó của Phạm Duy.

Và không hiểu sao khi nghe Trường ca Hàn Mặc Tử, tôi dễ cảm nhận được cái hay cũng như cái dở hơn là nghe các Trường ca khác (có lẽ là về thơ Hàn Mặc Tử tôi đã quen thân nên dám mạnh miệng nhận xét hơn?) Cách sắp đặt Trường ca cũng gần giống như thơ và đời của Hàn Mặc Tử, nghĩa là mở đầu ở một miền quê yên bình, sau thế giới của thi sĩ bị xáo trộn bởi căn bệnh phong, cái Thơ chân thật nhất và lạ lùng nhất ra đời, rồi cuối cùng người thơ tìm nguồn yên lành nơi đức tin đạo Gia Tô.

Trường ca Hàn Mặc Tử chia làm 3 phần: Tình quê, Trăng sao và Ave Maria, nội dung như trên đã nói.

Phần “Tình quê”
nhạc điệu 2 đoản khúc “Tình quê” và “Đây thôn Vỹ Dạ” nhẹ nhàng một cách đều đặn, không có gì đặc biệt. Về nguyên tác “Tình quê” thì tác giả Thi nhân Việt Nam cũng nhận xét là “lời thơ dễ dàng, tứ thơ bình dị”. Nhưng còn về nguyên tác “Đây thôn Vỹ Dạ” mà phổ nhạc đơn giản như vậy, kể cũng tiếc! Nhưng qua đến đoản khúc “Đà Lạt trăng mờ” thì ta đã bắt đầu thấy cái đặc biệt của Trường ca Hàn Mặc Tử. Đoạn nhạc mở đầu có một vẻ gì huyền ảo tới rợn người “Đây phút thiêng liêng đã khởi đầu”, rồi kéo ra mênh mông với những đoạn dao động trong quãng ngắn lặp đi lặp lại, cuối cùng mở ra cao vút ở “Cả trời say nhuộm một màu trăng, cả hồn tôi chẳng nói năng”, theo ngôn ngữ Hàn Mặc Tử mà nhận xét: rất no nê!

Phần “Trăng sao” tiếp nối cái “no nê” trong “Đà Lạt trăng mờ” ở 2 đoản khúc “Trăng sao rớt rụng” và “Hồn là ai”, lại thêm vào cái phong phú rất mực và cuồng loạn rất mực của “Thơ điên” Hàn Mặc Tử. Có thể nói đây là đoạn cao trào của Trường ca Hàn Mặc Tử! Lạ lắm, mở đầu là một loạt câu “Lạy Chúa tôi” – là thánh ca – nhưng rồi theo tiếp là “Ôi vầng trăng cao sáng”…”Xin ban cho sáng thêm lên”…”Sáng thêm lên cho không gian rất đẫm, cho hồn thơ mát rợn tới hương huyền” – là tình ca! Rồi tới những đoạn “Tôi đi trong ánh trăng mờ…” và “Tôi riết thời gian trong nắm tay…” nhạc điệu biến hóa rất linh động, thật sự là “hớp hồn” người nghe (ngay cả tiếng bè cũng tạo nên hiệu ứng rất hay!). Đoạn nhạc đột ngột chuyển tông lên ráo riết, sôi động ở “Ha ha ta đuổi theo trăng…” ,”Để nghe, à để nghe…” và “Loạn rồi loạn rồi tôi hoảng hốt…”, vốn có thể nói là những câu “điên” nhất của Hàn Mặc Tử đã trở thành những câu “đã” nhất của Trường ca. Đoản khúc “Hồn là ai” cũng tương tự thế, nghĩa là hay và ma quái. Nhưng đến đoản khúc “Trút linh hồn” thì nhạc điệu trầm và chậm lại, có cái gì hụt hẫng (xót thương cho thi sĩ chăng?)…

Phần “Ave Maria” là thánh ca nhưng không hoàn toàn là thánh ca, cũng như tập “Xuân như ý” là thơ về đạo Gia Tô nhưng không hoàn toàn là vậy. Tôi không dám lạm bàn vấn đề tôn giáo (cũng giống như hứng đọc thơ Hàn Mặc Tử tôi chỉ đọc tới tập “Máu cuồng và hồn say” là thôi) nhưng có một điều đặc biệt của Trường ca Hàn Mặc Tử: Nếu bạn đã nghe qua Trường ca Con Đường Cái Quan và Mẹ Việt Nam, bạn sẽ thấy cùng một điệu nhạc, nhạc sĩ phân ra trong Trường ca mà đặt nhiều lời khác nhau; còn Trường ca Hàn Mặc Tử thì ngược lại, cùng một lời (như “Maria linh hồn tôi ớn lạnh…” hay “Hỡi sứ thần thiên chúa Gabriel…”) nhạc sĩ lại đặt nhiều giai điệu khác nhau. Cái nữa là câu “Amen” kết thúc trường ca khá hay!

Đó là một vài nhận xét của tôi về Trường ca Hàn Mặc Tử. Hiển nhiên tôi không đủ trình độ để có thể phẩm bình như GS Nguyễn Hiến Lê phẩm bình về Trường ca Con Đường Cái Quan (dù rằng tôi có quyền nói rằng Trường ca Hàn Mặc Tử không nổi tiếng bằng Con Đường Cái Quan) dầu sao tôi cũng muốn giới thiệu cùng các bạn một tác phẩm nghệ thuật độc đáo của thời trước – nhất là khi thể loại trường ca đang dần trở nên lạ lẫm với thế hệ sau này.

============
TB: Trường ca Hàn Mặc Tử thu âm riêng từng đoản khúc, khác với 2 trường ca trước, do đó các bạn có thể download thuận tiện hơn.

Tags: ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: